Kaçtığın Şey Ne Kadar Uzakta?

İnsanın kendiyle ilgili en büyük yanılgısı, kaybolduğu yerden kaçarak kurtulacağını sanmasıdır.

Oysa Jorge Luis Borges’in “Ben, her zaman kendimi kaybettiğim yerlerde aramaya devam eden biriyim” sözü, kaçışın değil, tam da o yaralı noktaya geri dönmenin insanı özgürleştireceğini fısıldar. İlk bakışta bir çelişki gibi görünen bu cümle, aslında kendini bulma arzusunun ne kadar çetrefilli ve sonsuz bir döngü olduğunu gözler önüne serer. Çoğu insan hayatı sadece kazandıklarıyla ölçer; oysa zihnimizin derinliklerinde bizi şekillendiren şey, arkamızda bırakmak zorunda kaldığımız kayıplardır.

Borges’in işaret ettiği o yer, terk etmekten korktuğumuz bir konfor alanı değil; darmadağın olduğumuz anın ta kendisidir. Kaçmak belki günü kurtarır ama geride bıraktığımız o parçayla yüzleşmeden attığımız her adım, bizi kendimizden biraz daha uzaklaştırır. Zaman geçer, sahneler değişir; fakat geçmişte canımızı yakan bir olayı ya da bizi yarı yolda bırakan bir insanı zihnimizde dönüp dolaşıp tekrar yaşamamız tesadüf değildir. Beynimiz, yarım kalmış her hesabı kapatmak ve o düğümü çözmek için bizi ısrarla en çok yaralandığımız anlara geri çağırır. Çünkü ruhumuz hâlâ o ilk kırılmanın yaşandığı yaştadır. Zihin, o anki çaresizliği çözemediği için her fırsatta bizi aynı sahneye geri iter. Çözülmemiş her duygu, geçmişte kalmış bir olayın bugünde yaşamaya devam eden izidir. O yüzden bazı anıları geride bıraktığımızı sansak da, içimizde tamamlanmamış bir şey varsa zihnimiz bizi tekrar tekrar aynı yere götürür. Dolayısıyla kendimizi aramak, aslında o yaşta çaresizce bekleyen hâlimize ulaşıp, hikâyenin devamını ona anlatma çabasıdır.

Psikolojide geçmişte yaşanan bazı deneyimlerin zihnimizde kolayca kapanmamasını açıklamak için “tamamlanmamış meseleler” kavramından söz edilir. Özellikle yoğun duygularla yaşadığımız, anlamlandıramadığımız ya da bir türlü içimizde sonlandıramadığımız deneyimlerin sebebi budur. Bazen bir olayın kendisinden çok, o olayın bizde bıraktığı duygu zihinde yaşamaya devam eder. Geçmiş üzerine tekrar tekrar düşünmek ise ruminasyon olarak adlandırılır; zihnin aynı soruların, aynı ihtimallerin ve aynı “neden böyle oldu?”ların etrafında dönüp durmasıdır. Belki de bu yüzden bazı anılar yalnızca hatırlanmaz, yeniden yaşanır gibi olur. Çünkü zihnimiz geçmişi değiştirmeye çalışmaktan çok, bugün hâlâ üzerimizde taşıdığımız o deneyime bir anlam vermeye çalışıyordur.

İnsanların iç dünyasına ve davranışlarının arkasında yatan nedenlere duyduğum merak, beni hep aynı soruya götürüyor: Bizi biz yapan şey gerçekten yaşadıklarımız mı, yoksa o yaşadıklarımızın içimizde bıraktığı izler mi? Bu soruyla bu kadar bağ kurmamın nedeni, benim de geçmişin bazı parçalarını hâlâ içimden atamamış olmam. Bunun bir zayıflık ya da eksiklik olduğuna inanmıyorum; herkesin hayatla başa çıkma yolu farklı. Hepimizin takılıp kaldığı, bazı duyguları diğerlerinden çok daha uzun süre taşıdığı yerler var. İşte bu yüzden neden bazı anılara tekrar tekrar döndüğümü anlamaya çalışıyorum. Kendimizi anlamanın yolu yalnızca bugünkü hâlimize bakmaktan değil, bizi bugünkü hâlimize getiren duraklara da dönüp bakmaktan geçiyor.

Ben, insanın kendisini en çok kaybolduğu yerde tanımaya başladığına inanıyorum. Çünkü bazı yerlerden çıkmak için önce oraya geri dönmek, kendimizden bıraktığımız parçaları bulmak ve onları yeniden yanımıza almak gerekiyor. Çünkü insan, terk ettiği duraklarda unutup bıraktığı yanlarını toplamadan hiçbir yere tam olarak varamıyor. 

Peki ya siz; gerçekten kendinize doğru mu yürüyorsunuz, yoksa sırf yüzleşmemek için kaçıyor musunuz?